Input-output systemu żywnościowego w mieście
Współczesne systemy żywnościowe stoją w obliczu złożonych wyzwań związanych z koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego przy jednoczesnym ograniczaniu negatywnego wpływu produkcji żywności na środowisko. Jednym z kluczowych problemów – zarówno środowiskowych, jak i społeczno-ekonomicznych – jest nieefektywne zarządzanie żywnością, prowadzące do nadmiernych strat i marnotrawstwa. Produkcja, przetwarzanie i dystrybucja żywności wymagają znacznych nakładów zasobów naturalnych, w tym wody i energii, a także rozwiniętej infrastruktury logistycznej i transportowej. Procesy te w znacznym stopniu przyczyniają się do emisji gazów cieplarnianych, nieracjonalnego wykorzystania terenów miejskich oraz degradacji ekosystemów.
W odpowiedzi na te wyzwania opracowano „Plan działań na rzecz synergii między cyrkularnym rolnictwem miejskim a środowiskiem miejskim”, oparty na badaniach prowadzonych w ramach projektu FOCUSE – Food production and supply through urban circular systems in European cities (2024–2027), finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu Driving Urban Transitions. Celem projektu jest opracowanie zintegrowanych systemów produkcji, dystrybucji i konsumpcji żywności w miastach, zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz gospodarki o obiegu zamkniętym.
Jednym z głównych komponentów projektu jest analiza uwarunkowań społecznych rolnictwa miejskiego, obejmująca praktyki związane z uprawą roślin jadalnych oraz wzorcami konsumpcji mieszkańców miast. Wyniki wywiadów i badań ankietowych, opublikowane w raportach badawczych (DOI: 10.34616/151357, 10.34616/151354, 10.34616/151355), pozwoliły na identyfikację najbardziej efektywnych kierunków wdrażania praktyk rolnictwa miejskiego w powiązaniu z systemami zagospodarowania bioodpadów.
W świetle uzyskanych wyników można stwierdzić, że integracja działań mających na celu ograniczenie strat i marnowania żywności, recykling bioodpadów oraz rozwój rolnictwa miejskiego stwarza realną możliwość wdrażania zasad gospodarki o obiegu zamkniętym na poziomie lokalnym.
- Znaczenie bioodpadów w systemie gospodarki odpadami komunalnymi
Bioodpady stanowią istotną frakcję odpadów komunalnych (ok. 23–29%), co czyni je kluczowym elementem strategii gospodarki o obiegu zamkniętym. Ich efektywne przetwarzanie sprzyja realizacji celów Unii Europejskiej w zakresie recyklingu i dekarbonizacji. - Wrocław jako przykład wdrażania gospodarki cyrkularnej
System zarządzania bioodpadami we Wrocławiu obejmuje selektywną zbiórkę, kompostowanie oraz wykorzystanie pofermentu. Produkcja e-kompostu z odpadów zielonych oraz planowana rozbudowa instalacji kompostującej wskazują na konsekwentne działania władz miejskich na rzecz gospodarki cyrkularnej i lokalnego gospodarowania frakcjami organicznymi. - Luki infrastrukturalne i bariery
Pomimo postępów Wrocław nie dysponuje pełnoskalową instalacją fermentacji beztlenowej dla bioodpadów komunalnych. Obecnie bioodpady są w większości przetwarzane poza granicami administracyjnymi miasta (np. w Żórawinie), co ogranicza lokalne wykorzystanie energii i zasobów. Społeczny opór wobec planowanych inwestycji wskazuje na potrzebę lepszej komunikacji z mieszkańcami oraz opracowania niskoemisyjnych i bezodorowych rozwiązań technologicznych. - Znaczenie edukacji i udziału społecznego
Wysoki udział bioodpadów pochodzących z gospodarstw domowych oraz kluczowa rola selektywnej zbiórki w realizacji celów recyklingowych podkreślają znaczenie działań edukacyjnych oraz zaangażowania mieszkańców w zarządzanie zasobami organicznymi. Program bezpłatnej dystrybucji kompostu może przyczynić się do większej aktywizacji społeczności lokalnych. - Potencjał modelu input-output w zarządzaniu odpadami
Model przepływów wejść-wyjść umożliwia identyfikację źródeł, kierunków przepływu oraz miejsc przetwarzania odpadów w skali miejskiej. Jego zastosowanie we Wrocławiu pokazuje potencjał integracji danych ilościowych, logistycznych i technologicznych w celu optymalizacji gospodarki bioodpadami. - Integracja rolnictwa miejskiego z recyklingiem organicznym
Wyniki projektu FOCUSE wskazują, że połączenie rolnictwa miejskiego z wykorzystaniem e-kompostu i pofermentu może wspierać lokalne systemy żywnościowe, poprawiać jakość gleb, ograniczać zależność od nawozów syntetycznych i tworzyć lokalne cykle obiegu składników odżywczych. - Potrzeba decentralizacji i recyklingu in situ
Zgodnie z nowymi regulacjami UE, do celów recyklingu będą zaliczane jedynie bioodpady zbierane selektywnie lub przetwarzane w miejscu ich powstawania. Wymaga to rozwoju systemów kompostowania przydomowego oraz zdecentralizowanych rozwiązań, zwłaszcza w gęsto zabudowanych obszarach miejskich. - Rekomendacje dla polityki lokalnej i regionalnej
Władze samorządowe powinny zwiększyć inwestycje w infrastrukturę przetwarzania bioodpadów, zaktualizować plany zagospodarowania przestrzennego z uwzględnieniem logistyki recyklingu organicznego oraz promować modele integrujące zbiórkę bioodpadów z lokalną produkcją żywności.
